Ο συνδυασμός κάνναβης και καπνού τριπλασιάζει τον κίνδυνο ψύχωσης

Μια νέα μεγάλη επιστημονική μελέτη δείχνει ότι ο συνδυασμός κάνναβης και καπνού μπορεί να αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ψύχωσης σε άτομα που ήδη θεωρούνται «υψηλού κινδύνου». Η έρευνα δεν υποστηρίζει απλώς ότι οι δύο ουσίες είναι επιβαρυντικές ξεχωριστά, αλλά εξετάζει κάτι πιο ρεαλιστικό: τη χρήση τους μαζί, όπως συμβαίνει συχνά.

Πώς σχεδιάστηκε η μεγάλη μελέτη NAPLS-2 

Η μελέτη βασίστηκε στο North American Prodrome Longitudinal Study (NAPLS-2), ένα μεγάλο πρόγραμμα στις ΗΠΑ και τον Καναδά που παρακολουθεί άτομα με πρώιμα, ήπια ψυχωτικά συμπτώματα, πριν δηλαδή εμφανιστεί πλήρης ψύχωση. Συνολικά εξετάστηκαν 1.012 άτομα, εκ των οποίων 734 ανήκαν στην ομάδα υψηλού κινδύνου και 278 ήταν υγιείς μάρτυρες. Οι ερευνητές κατέγραψαν τη χρήση ουσιών στην αρχή της μελέτης και στη συνέχεια παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες για περίπου δύο χρόνια, για να δουν ποιοι θα εμφάνιζαν ψύχωση.

Οι επιστήμονες δημιούργησαν τρεις ομάδες: μία με όσους έκαναν χρήση μόνο καπνού, μία με όσους έκαναν χρήση κάνναβης και με όσους έκαναν ταυτόχρονη χρήση και των δύο ουσιών. Εξέτασαν επίσης άτομα που έκαναν χρήση άλλων ουσιών ή καθόλου χρήση. Παράλληλα, μέτρησαν τη συχνότητα χρήσης και τη σοβαρότητα ψυχιατρικών συμπτωμάτων, όπως άγχος, κατάθλιψη και πρώιμα ψυχωτικά σημάδια.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Ένα από τα πρώτα βασικά ευρήματα ήταν ότι όσο πιο συχνή ήταν η χρήση καπνού ή κάνναβης, τόσο πιο έντονα ήταν τα ψυχιατρικά συμπτώματα συνολικά. Αυτό ίσχυε για συμπτώματα που σχετίζονται με την ψύχωση, αλλά και για άγχος και κατάθλιψη. Ωστόσο, όταν οι ερευνητές συνέκριναν τις ομάδες μεταξύ τους, δεν βρήκαν σημαντικές διαφορές στη βαρύτητα των συμπτωμάτων ανάμεσα σε όσους έκαναν χρήση μόνο καπνού, μόνο κάνναβης ή και των δύο μαζί. Με άλλα λόγια, η ταυτόχρονη χρήση δεν φάνηκε να «χειροτερεύει άμεσα» τα συμπτώματα σε σχέση με τη μεμονωμένη χρήση.

Το πιο κρίσιμο εύρημα όμως προέκυψε από την παρακολούθηση της πορείας των συμμετεχόντων. Εκεί φάνηκε ότι η χρήση κάνναβης σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο να εμφανιστεί πλήρης ψύχωση αργότερα. Όσο πιο συχνή ήταν η χρήση, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος. Αντίθετα, ο καπνός από μόνος του δεν φάνηκε να αυξάνει σημαντικά αυτόν τον κίνδυνο. Το πιο ενδιαφέρον σημείο της μελέτης αφορά τον συνδυασμό των δύο ουσιών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα που έκαναν βαριά χρήση κάνναβης μαζί με ελαφριά χρήση καπνού είχαν περίπου τριπλάσιο κίνδυνο να εμφανίσουν ψύχωση σε σχέση με όσους δεν έκαναν χρήση. Αυτό το εύρημα δείχνει ότι ο συνδυασμός δεν είναι απλώς «άθροισμα κινδύνων», αλλά μπορεί να λειτουργεί πιο σύνθετα και επιβαρυντικά.

Όταν οι επιστήμονες έβαλαν και τις δύο ουσίες στο ίδιο μοντέλο ανάλυσης, ο ρόλος της κάνναβης παρέμεινε σημαντικός, ενώ του καπνού φάνηκε πιο αδύναμος. Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι η κάνναβη είναι ο βασικός παράγοντας που σχετίζεται με την εξέλιξη προς ψύχωση, ενώ ο καπνός πιθανόν δρα συμπληρωματικά ή ως δείκτης πιο έντονης ευαλωτότητας.

Πώς εξηγούνται τα ευρήματα

Οι ερευνητές αναφέρουν, ως πιθανή εξήγηση, το ότι και οι δύο ουσίες (νικοτίνη και κάνναβη) επηρεάζουν τα συστήματα ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, τα οποία σχετίζονται άμεσα με την ψύχωση. Επίσης, όταν συνδυάζονται, μπορεί να ενισχύουν την απορρόφηση της THC ή να αλλάζουν τον τρόπο που αντιδρά ο εγκέφαλος στις ουσίες. Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο αν ο κίνδυνος προέρχεται από τη βιολογική αλληλεπίδραση ή από άλλους κοινούς παράγοντες, π.χ. την προδιάθεση των ίδιων ατόμων.

Ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι η μελέτη δεν έδειξε πως οι ουσίες αυτές «προκαλούν» από μόνες τους ψύχωση σε όλους. Αντίθετα, φαίνεται ότι λειτουργούν ως παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο σε άτομα που ήδη βρίσκονται σε ευάλωτη ψυχική κατάσταση. Αυτό σημαίνει ότι η ψύχωση δεν εξηγείται από μία μόνο αιτία, αλλά από συνδυασμό βιολογικών, περιβαλλοντικών και συμπεριφορικών παραγόντων.

Παρά τους όποιους περιορισμούς, τα ευρήματα έχουν σαφές μήνυμα για την κλινική πράξη. Οι ειδικοί προτείνουν ότι σε άτομα με πρώιμα ψυχωτικά συμπτώματα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη χρήση ουσιών, ειδικά στον συνδυασμό καπνού και κάνναβης. Η μείωση ή αποφυγή αυτών των ουσιών θα μπορούσε, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καθυστερήσει ή και να αποτρέψει την εμφάνιση ψύχωσης.